Jaki olej w silniku ?

Olej, oprócz podstawowej roli czynnika smarującego, spełnia w silniku inne ważne funkcje, czynnika chłodzącego, zmywającego i uszczelniającego.

Po co nam olej

Olej, oprócz podstawowej roli czynnika smarującego, spełnia w silniku inne ważne funkcje, czynnika chłodzącego, zmywającego i uszczelniającego. Dlatego olej silnikowy ma wpływ na przebiegi międzynaprawcze oraz ekonomiczność eksploatacji silnika. Bardzo ważnym zagadnieniem jest właściwy dobór oleju do danego silnika. Zależy on od wielu czynników i jest oparty na dwóch podstawowych kryteriach: Lepkości, w zależnych od przewidywanych cieplnych warunków pracy silnika, od strefy klimatycznej ubytkowania, oraz od stanu technicznego silnika Jakości, w zależności od konstrukcji silnika, wysilenia, obciążeń cieplnych oraz stosowanego paliwa.

Teoria

Podział olejów

Ze względu na przeznaczenie oleje dzielimy na nadające się:  -do silników benzynowych,  -do silników Diesla,  -uniwersalne do obu rodzajów silników,  -do silników dwusuwowych.  Ze względu na właściwości i zastosowania olejów obowiązują następujące klasyfikacje:  -lepkościowa wg SAE,  -jakościowa wg API,  -europejska wg CCMC,  -do silników dwusuwowych.  Klasyfikacja lepkościowa, (SAE).

Klasyfikacja lepkościowa, (SAE).

Lepkość Oleju jest miara tarcia wewnętrznego, powodującego sopor przy przemieszczaniu Sie warstwy oleju względem siebie. Od lepkości zależy powstanie trwałego filmu olejowego miedzy współpracującymi częściami jednostki napędowej. Podczas pracy silnika lepkość oleju maleje w miarę wzrostu temperatury. Natomiast, gdy temperatura spada lepkość oleju wzrasta. Dzieli ona oleje silnikowe na 11 klas, które są oznaczone liczbą i literą W (oleje zimowe), lub tylko liczbą (oleje letnie). O zaliczeniu do danej klasy decyduje lepkość i łatwość pompowania w niskich temperaturach (oleje zimowe) lub lepkość w temperaturze 100 stopni C (olej letnie). Oleje wielosezonowe są oznaczone Np. 5W 20. Oleje wielosezonowe są kombinacją dowolnych klas oleju zimowego i letniego, Np. 10W-30, 15W-40, 5W-60 itp. Zapis ten może mieć również postać z ukośnikiem: 10W/30, 15W/40, 5W/60. Oznacza to, że olej SAE 10W-30 ma w temperaturze ujemnej właściwości lepkościowe oleju zimowego SAE 10W, a w temperaturze wysokiej oleju letniego klasy SAE 30. Oleje klas lepkości 0W-30, 0W-40, 5W-30, 5W-40, 10W-30 i 10W-40 noszą nazwę Fuel Economy Oils i spełniają wymagania specyfikacji Energy Conserving, która określa możliwości zmniejszenia zużycia paliwa przez silniki smarowane takimi olejami. Oleje klas SAE 5W-50 i 10W-60 zwane są jako Supergrade

Klasyfikacja jakościową API

Rozróżnia one dwie grupy olejów: S (Service) – oleje stosowane do silników samochodów osobowych, dostawczych oraz lekkich ciężarowych, C (Commercial) – oleje do silników Diesla samochodów ciężarowych oraz do niektórych gaźnikowych. Druga litera oznacza rodzaj klasy: przy S są to litery od A do G, a ostatnio wprowadzono również najwyższą obecnie H. Przy C s? to: A, B, C, D, D-II, E i F. Im dalsza litera alfabetu, tym większe wymagania, stawiane przez coraz to nowocześniejsze silniki, spełnia olej. Obecnie produkuje się tylko oleje wyższych klas i oleje uniwersalne, spełniające wymagania obu grup W grupie S rozróżnia się następujące klasy olejów: SA, SB, SC, SD, SE, SF, SG, SH i SJ, natomiast w grupie C klasy: CA, CB, CC, CD, CD-II, CE, CF, a od roku 1994 CF-4, CG-4, CH-4.

Klasyfikacja jakościowa europejska CCMC  (starsza)

Dzieli oleje na trzy grupy, oznaczone literami: – G – oleje do silników o ZI (G-1, G-2, G-3, G-4, G-5); – D – oleje do silników o ZS (D-1, D-2, D-3, D-4, D-5); – PD – oleje do silników o ZS samochodów osobowych (PD-1, PD-2). Grupy, które oznaczono tłustym drukiem są obowiązujące i produkowane obecnie oleje należą do jednej z nich. Grupy G i D o numerach od 1 do 3 przestały obowiązywać na przełomie lat 1989/90.

Klasyfikacja jakościowa europejska ACEA-98 (nowsza)

Dzieli oleje na trzy grupy, oznaczone literami: A – do nowoczesnych silników benzynowych (silników o ZI), w tym: A1 olej podstawowej jakości; A2 olej standardowy; A3 olej o wysokiej jakości; B – do nowoczesnych silników wysokoprężnych (silników o ZS) samochodów osobowych, w tym: B1 – olej podstawowej jakości; B2 – olej standardowy; B3 – olej o wysokiej jakości; B4 – oleje silnikowe zalecane szczególnie do silników wysokoprężnych z bezpośrednim wtryskiem paliwa; E – do nowoczesnych silników wysokoprężnych (silników o ZS) samochodów ciężarowych i maszyn roboczych, w tym: E1 – olej podstawowej jakości; E2 – olej standardowy; E3 – olej o wysokiej jakości; E4 – oleje o wysokiej jakości, przeznaczone szczególnie do silników spełniających wymagania EURO 2 i EURO 3 (dotyczące ochrony środowiska), włącznie z możliwością wydłużenia okresów wymiany oleju E5 – oleje o najwyższej jakości, przeznaczone szczególnie do silników spełniających wymagania jak E4. Oleje muszą spełniać wymogi określane przez specyfikację producentów i użytkowników. Najczęściej są to specyfikacje: Armii amerykańskiej (MIL-L-2104A, B, C, D i E) oraz MIL-L-46152A, B, C, D, E), Armii brytyjskiej (DEF-2101B, C i D), Firm produkujących samochody i silniki

Olej mineralny, polisyntetyczny, syntetyczny.

Olej silnikowy składa się z bazy olejowej (80 – 90%) oraz dodatków uszlachetniających (10 – 20%). Dla oleju mineralnego bazą są produkty powstałe z przeróbki ropy naftowej. Dla syntetycznego bazą są produkty syntezy chemicznej. Oleje półsyntetyczne, które nie są dokładnie półsyntetyczne, zawierają bazy mineralne i ok. 30% bazy syntetycznej. W przypadku stosowania olejów mineralnych należy się liczyć z powstawaniem w silniku niepożądanych osadów, na przykład w miejscach z największymi tolerancjami pasowania. Tworzenie się różnego rodzaju osadów i lakow może wywołać zwiększenie zużycia powierzchni trących pary tłok – cylinder, unieruchomienie pierścieni tłokowych, przyspieszenie zanieczyszczenia kanałów olejowych i filtra oleju. Olej syntetyczny wykazuje szereg zalet w porównaniu z olejem mineralnym: Minimalizuje skłonność do tworzenia w silniku różnego rodzaju szkodliwych osadów Jest bardziej odporny na działanie wysokich temperatur i na utlenianie, co powoduje, ze silnik może pracować przy wyższej temperaturze (silniki doładowane) Wolniej się starzeje i może być dłużej eksploatowany Zmniejsza opory tarcia podczas ruchu smarowanych elementów, co opóźnia ich zużycie Produkty spalania oleju są mniej toksyczne i nie powodują uszkodzeń katalizatora spalin Odznacza się małą zmiennością lepkości przy zmianie temperatury, co daje w zimie łatwiejszy rozruch silnika i mniejsze obciążenie akumulatora Obniża zużycie paliwa Oleje syntetyczne oparte na olejach bazowych syntetycznych, stworzono specjalnie (synteza chemiczna) do zadań, jakie spełnia olej smarny we współczesnych „wysilonych” silnikach. Do większości zastosowań olej syntetyczny jest lepszy od naturalnego, mineralnego. Olej syntetyczny ma dużo większą trwałość – odporność na wysoką temperaturę, co sprawia, że nie odkłada się w postaci nagaru na wewnętrznych częściach silnika i nie przyspiesza jego zużycia. W niskiej temperaturze olej syntetyczny jest wystarczająco płynny, żeby umożliwić uruchomienie zimnego silnika bez problemu, nawet przy tęgim mrozie poniżej -20°C. (No to nas nie dotyczy) W wysokiej temperaturze olej syntetyczny wykazuje dużą trwałość i wytrzymałość warstwy smarnej, co umożliwia eksploatację silnika na pograniczu limitów i w upalnych warunkach, gdy temperatury otoczenia są powyżej 40°C. Dzięki niskim oporom przepływu, stawianym np. pompie olejowej, olej syntetyczny umożliwia oszczędność paliwa. Jeśli dodamy do tego opisane powyżej korzyści, to okazuje się, że pozornie drogi olej syntetyczny wart jest tego, by wydać na niego trochę więcej pieniędzy, a uzyskać oszczędności przewyższające jego cenę.

 

Oznaczenia Oleju Na opakowaniach olejów znajdują się oznaczenia, pozwalające na identyfikację oleju i jego właściwości. Najczęściej są to następujące napisy: Motor Oil oznacza olej silnikowy; nazwa producenta lub znak firmowy (np.: Castrol, Elf, Mobil, VAT, Orlen, Rafineria Gdańska); nazwa oleju (np.: Castrol GTX-3, Mobil 1, Shell Hellix, Lotos, Superol Alanda, Superol Fulko itp.); klasa lepkości wg SAE (np.: SAE 10W-30, SAE 5W-60 lub SAE 10W/30, SAE 5W/60 itp. albo tylko 10W/30, 5W/60 itp.); klasa jakości wg API (np.: SF/CC, CD/SG, CD-II); klasa jakości wg CCMC (np. G-5/PD-2/D-4) symbol klasyfikacji wg ACEA-98 (np.A3, B3, B4, E4). Na opakowaniach lub w materiałach reklamowych stosuje się również inne dodatkowe napisy informacyjne, np.: Multigrade, All-Climats – oznacza olej wielosezonowy; Turbo – olej do najbardziej wysilonych silników z turbodo?adowaniem; ZT, TT, Two-Stroks – olej do smarowania mieszankowego silników dwusuwowych o ZI; przedrostek lub cz?on: Syn- Synt- Sint- olej syntetyczny; SHC – olej syntetyczny w?glowodorowy; UHPD- olej do silników o ZS z turbodo?adowaniem (Ultra High Performance Diesel); SHPD jw. (Super High Performance Diesel); HPD jw. (High Performance Diesel); Energy Conserving I lub II – oznacza olej energooszcz?dny, pozwalaj?cy zaoszcz?dzi?, co najmniej 1,5% paliwa w przypadku EC-I i 2,7% w przypadku EC-II; wykaz specyfikacji, których wymagania spe?nia olej, (np.: MIL-L-2104E, VW/Audi 501.01 itp.).

Praktyka – olejowy FAQ

LEPKOŚĆ OLEJU SILNIKOWEGO

Im lepkość oleju silnikowego jest mniejsza, tym mniejszy – opór oleju, a więc mniejsze straty mocy jednostki napędowej. Z kolei im większa lepkość, tym lepsze zabezpieczenie silnika przed zużyciem. Dobranie właściwej lepkości oleju smarnego, stosowanego w jednostkach napędowych, wymaga, więc pogodzenia tych skrajności. Pomagają w tym właściwości olejów syntetycznych i charakterystyka ich lepkości. Pierwsza część oznaczenia klasyfikacji SAE np. „0W” określa przydatność tego oleju w warunkach zimowych, informując, do jakiej temperatury otoczenia poniżej zera zachowuje on płynność wystarczającą do prawidłowej pracy silnika: im mniejsza liczba przed literą „W”, tym lepiej olej zachowuje płynność. Odpowiednia płynność oleju w niskich temperaturach jest bardzo ważna przy rozruchu zimnego silnika: im olej bardziej płynny, tym łatwiejszy rozruch i mniejsze zużycie jednostki napędowej podczas rozruchu. (Olej szybciej napełnia układ smarowania, czas pracy na sucho skraca nie nawet trzykrotnie) Druga część oznaczenia klasyfikacji SAE np.”40″ podaje charakterystykę pracy oleju silnikowego w wysokich temperaturach: im ta liczba jest większa, tym wyższa lepkość oleju w temperaturze pracy silnika (około 100°C) i lepsze zabezpieczenie jednostki napędowej przed zużyciem mechanicznym.

SYNTETYK DO KAŻDEGO ?

Mimo wielokrotnie już wymienianych zalet olejów syntetycznych należy uważać ze stosowaniem ich do starszych silników, które uprzednio pracowały na oleju silnikowym słabszej jakości. Prawdopodobnie od wewnątrz są one już pokryte nagarem. Oleje syntetyczne, będąc olejami silnikowymi wysokiej jakości, mają m.in. dobre własności „myjące” (by utrzymywać silnik w czystości). Cały nagar zostanie więc wypłukany i motor może ulec „rozszczelnieniu”. W rezultacie wzrośnie głośność jego pracy, zwiększy się zużycie oleju, a moc spadnie. Może także dojść do zablokowania filtra i kanałów olejowych przez wypłukany nagar, a w rezultacie do zatarcia silnika.

MIESZANIE OLEJÓW SILNIKOWYCH

Nie należy mieszać różnych olejów silnikowych ze sobą. Jeśli na przykład dolejemy do oleju syntetycznego olej mineralny, to parametry tego pierwszego mogą ulec nawet znacznemu pogorszeniu. Pamiętajmy także, że w różnych olejach, zwłaszcza różnych firm, często są stosowane dodatki uszlachetniające, których skład bazuje na różnych związkach chemicznych, a więc nie są one kompatybilne i ich amatorskie łączenie jest zupełnie niewskazane.

DOLEWANIE PREPARATÓW

W markowym oleju silnikowym zastosowano już potrzebne dodatki uszlachetniające. Dobrano je starannie w warunkach laboratoryjnych w trakcie opracowywania formuły oleju. Dodanie przypadkowych związków chemicznych, zawartych w danym preparacie, najczęściej pogarsza parametry oleju silnikowego

POLSKI CZY ZACHODNI ?

Większość olejów markowych firm zachodnich (np. amerykańskich) rozlewana jest w Polsce a ich produkcja odbywa się w Europie. Polskie oleje mają natomiast pakiety dodatków pochodzące od zachodnich producentów. W związku z tym bardzo sensowne jest kupowanie lepszych Polskich olejów i częsta ich wymiana.

Rady wuja Hucka

Wlewając olej do silnika, musimy pamiętać o kilku zasadach: * Nieprawdą jest, że wysokiej klasy olejów powinniśmy używać w nowoczesnych i drogich silnikach, a np. w „rusie” gorszy. Silniki chłodzone powietrzem (wyższa temperatura pracy) wymagają stosowania olejów najwyższych klas. * Jeżeli silnik jest po remoncie i czysty (dokładnie umyte kanały olejowe!) to lej olej wysokiej klasy * Jeżeli natomiast masz już silnik brudny to nie lej wysokiej klasy oleju, gdyż wszystkie zanieczyszczenia zostaną rozpuszczone i silnik się rozszczelni, zapchają się przewody olejowe itp. atrakcje * Dużym błędem jest utrzymywanie stanu oleju ponad jego wartość maksymalna. Nadmiar oleju może uszkodzić w silniku uszczelniacze * Producenci silników przyjmują czasem całkowicie odmienne kryteria wymiany oleju * Podczas łagodnej eksploatacji można okresy wymiany zalecane przez producenta wydłużyć nawet do 50%, szczególnie w przypadku stosowania oleju o wyższej zalecanej klasie lepkości. Np. stosowanie oleju syntetycznego zamiast mineralnego pozwala wydłużyć okres wymiany  oleju o 50 – 100 %.  Niestety w starszych motocyklach pozbawionych filtra oleju olej musimy wymieniać w standardowych odstępach czasu. * Zamiast lać drogo i rzadko – lej tanio i często.

Na rysunku przedstawiono zakres temperaturowy stosowania olejów różnych przykładowo wybranych klas lepkości wg SAE.

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *